Yusuf Arslan
2 Haziran 2026
Son yapılan bir araştırma, Fırat Nehri’nin geçmişine dair bilinenleri köklü bir şekilde değiştirdi. Araştırmalar, Fırat Nehri’nin tek bir kaynaktan değil, tarih öncesi dönemde Nil Nehri’nden daha büyük iki kadim akarsuyun birleşmesiyle oluştuğunu ortaya koydu. Fırat Nehri’nin 3 bin kilometrelik uzunluğunun, aslında Paleo-Karasu ve Paleo-Murat isimli iki dev nehrin birleşimi sonucu meydana geldiği belirlendi.
**İKİ DEV NEHRİN AKDENİZ’E AKIŞI**
Araştırmanın başyazarı, kıdemli sismik stratigrafi uzmanı Andrew Madof ve ekibi, Lübnan ve Türkiye kıyılarında yer alan deniz tabanına gömülmüş milyonlarca yıllık nehir tortularını 3 boyutlu sismik veriler ve uydu görüntüleri kullanarak inceledi. Elde edilen bulgulara göre, Paleo-Karasu ve Paleo-Murat yaklaşık 5,4 milyon yıl önce günümüz Türkiye ve Suriye topraklarından geçerek Akdeniz’e ulaşıyordu. Her iki nehrin su taşıma kapasitesi, günümüzün en büyük nehirlerinden biri olan Nil Nehri’nden bile fazlaydı.
**TEKTONİK HAREKETLERİN ETKİSİ**
Yaklaşık 3,6 milyon yıl önce bölgede meydana gelen kuvvetli depremler ve fay hareketleri, bu iki nehrin yataklarını kaydırmaya sebep oldu. Öncelikle Paleo-Murat’ın akış yönü değişti, ardından 800 bin yıl sonra Paleo-Karasu da tektonik hareketlerle yön değiştirdi. 1,6 milyon yıl önce ise bu iki nehir tamamen birleşerek güneydoğu yönünde, Basra Körfezi’ne doğru akmaya başladı. Böylece Fırat Nehri doğmuş oldu.
**MEDENİYETİN TEMELLERİ**
Fırat ve Dicle nehirleri, yaklaşık 6 bin yıl önce Mezopotamya’da verimli bir tarım alanı oluşturdu. Bu su kaynakları, Sümerler ve Asurlular gibi ilk medeniyetlerin yerleşik hayata geçişinde kritik rol oynadı. Araştırmanın başyazarı Madof, bu eski nehirlerin akış yollarının, insan türlerinin Afrika’dan çıkarak Doğu Akdeniz üzerinden dünyaya yayılma rotalarını belirlediğini vurguluyor. Madof’a göre, 3,6 milyon yıl önceki tektonik sarsıntılar yaşanmasaydı, bu nehirler Akdeniz’e akmaya devam edecek ve Mezopotamya kurak bir çöl olarak kalacaktı. Böylece, insanlık tarihini şekillendiren medeniyetler belki de hiç var olmayacaktı.
